CBSE Class 10 Sanskrit Question Paper 2026

भारतवर्ष: अस्माकं जन्मभूमि: अस्ति । भारतदेश: संसारे प्रसिद्ध: अस्ति । अस्यैव अन्नेन, जलेन वायुना च वयं पालिता: पोषिता: च भवाम: । इयं जन्मभूमि: भारतभूमि: अस्माकं मातास्ति । अस्या: महिमा वर्णयितुं न शक्यते । इयं सा भारतभूमि: अस्ति, यत्र बहव: महर्षय: देशभक्ता: महाराजाश्च अभवन् । ये स्वबुद्धिबलेन स्वबाहुबलेन च विश्वस्य विजयम् अकुर्वन् । यदा सर्वस्मिन् जगति अविद्याया: प्रसार: आसीत्, तदा अत्र ऋषय: वेदानां गानम् कुर्वन्ति स्म । ते विदेशान् गत्वा ज्ञानस्य प्रसारम् अकुर्वन् । अत्रैव श्रीरामचन्द्र:, श्रीकृष्ण:, गौतमबुद्ध:, दयानन्द: अन्ये च महापुरुषा: अभवन्, येषां नाम न केवलं भारतवर्षे अपितु समस्ते जगति प्रसिद्धम् अस्ति । अस्माकं कर्तव्यमस्ति यद् वयं भारतवर्षस्य सदा उन्नतिं रक्षां च कुर्याम । जगति कस्या: प्रसार: आसीत् ?

Medha Ma’am

AskMedha’s AI teacher

Watch it on the board · 50 s

भारतवर्ष: अस्माकं जन्मभूमि: अस्ति । भारतदेश: संसारे प्रसिद्ध: अस्ति । अस्यैव अन्नेन, जलेन वायुना च वयं पालिता: पोषिता: च भवाम: । इयं जन्मभूमि: भारतभूमि: अस्माकं मातास्ति । अस्या: महिमा वर्णयितुं न शक्यते । इयं सा भारतभूमि: अस्ति, यत्र बहव: महर्षय: देशभक्ता: महाराजाश्च अभवन् । ये स्वबुद्धिबलेन स्वबाहुबलेन च विश्वस्य विजयम् अकुर्वन् । यदा सर्वस्मिन् जगति अविद्याया: प्रसार: आसीत्, तदा अत्र ऋषय: वेदानां गानम् कुर्वन्ति स्म । ते विदेशान् गत्वा ज्ञानस्य प्रसारम् अकुर्वन् । अत्रैव श्रीरामचन्द्र:, श्रीकृष्ण:, गौतमबुद्ध:, दयानन्द: अन्ये च महापुरुषा: अभवन्, येषां नाम न केवलं भारतवर्षे अपितु समस्ते जगति प्रसिद्धम् अस्ति । अस्माकं कर्तव्यमस्ति यद् वयं भारतवर्षस्य सदा उन्नतिं रक्षां च कुर्याम । वयं कस्य सदा उन्नतिं कुर्याम ?

Medha Ma’am

AskMedha’s AI teacher

Watch it on the board · 50 s

भारतवर्ष: अस्माकं जन्मभूमि: अस्ति । भारतदेश: संसारे प्रसिद्ध: अस्ति । अस्यैव अन्नेन, जलेन वायुना च वयं पालिता: पोषिता: च भवाम: । इयं जन्मभूमि: भारतभूमि: अस्माकं मातास्ति । अस्या: महिमा वर्णयितुं न शक्यते । इयं सा भारतभूमि: अस्ति, यत्र बहव: महर्षय: देशभक्ता: महाराजाश्च अभवन् । ये स्वबुद्धिबलेन स्वबाहुबलेन च विश्वस्य विजयम् अकुर्वन् । यदा सर्वस्मिन् जगति अविद्याया: प्रसार: आसीत्, तदा अत्र ऋषय: वेदानां गानम् कुर्वन्ति स्म । ते विदेशान् गत्वा ज्ञानस्य प्रसारम् अकुर्वन् । अत्रैव श्रीरामचन्द्र:, श्रीकृष्ण:, गौतमबुद्ध:, दयानन्द: अन्ये च महापुरुषा: अभवन्, येषां नाम न केवलं भारतवर्षे अपितु समस्ते जगति प्रसिद्धम् अस्ति । अस्माकं कर्तव्यमस्ति यद् वयं भारतवर्षस्य सदा उन्नतिं रक्षां च कुर्याम । भारतवर्ष: केषां जन्मभूमि: अस्ति ?

Medha Ma’am

AskMedha’s AI teacher

Watch it on the board · 50 s

भारतवर्ष: अस्माकं जन्मभूमि: अस्ति । भारतदेश: संसारे प्रसिद्ध: अस्ति । अस्यैव अन्नेन, जलेन वायुना च वयं पालिता: पोषिता: च भवाम: । इयं जन्मभूमि: भारतभूमि: अस्माकं मातास्ति । अस्या: महिमा वर्णयितुं न शक्यते । इयं सा भारतभूमि: अस्ति, यत्र बहव: महर्षय: देशभक्ता: महाराजाश्च अभवन् । ये स्वबुद्धिबलेन स्वबाहुबलेन च विश्वस्य विजयम् अकुर्वन् । यदा सर्वस्मिन् जगति अविद्याया: प्रसार: आसीत्, तदा अत्र ऋषय: वेदानां गानम् कुर्वन्ति स्म । ते विदेशान् गत्वा ज्ञानस्य प्रसारम् अकुर्वन् । अत्रैव श्रीरामचन्द्र:, श्रीकृष्ण:, गौतमबुद्ध:, दयानन्द: अन्ये च महापुरुषा: अभवन्, येषां नाम न केवलं भारतवर्षे अपितु समस्ते जगति प्रसिद्धम् अस्ति । अस्माकं कर्तव्यमस्ति यद् वयं भारतवर्षस्य सदा उन्नतिं रक्षां च कुर्याम । अत्र (भारते) के के महापुरुषा: अभवन् ?

भारतवर्ष: अस्माकं जन्मभूमि: अस्ति । भारतदेश: संसारे प्रसिद्ध: अस्ति । अस्यैव अन्नेन, जलेन वायुना च वयं पालिता: पोषिता: च भवाम: । इयं जन्मभूमि: भारतभूमि: अस्माकं मातास्ति । अस्या: महिमा वर्णयितुं न शक्यते । इयं सा भारतभूमि: अस्ति, यत्र बहव: महर्षय: देशभक्ता: महाराजाश्च अभवन् । ये स्वबुद्धिबलेन स्वबाहुबलेन च विश्वस्य विजयम् अकुर्वन् । यदा सर्वस्मिन् जगति अविद्याया: प्रसार: आसीत्, तदा अत्र ऋषय: वेदानां गानम् कुर्वन्ति स्म । ते विदेशान् गत्वा ज्ञानस्य प्रसारम् अकुर्वन् । अत्रैव श्रीरामचन्द्र:, श्रीकृष्ण:, गौतमबुद्ध:, दयानन्द: अन्ये च महापुरुषा: अभवन्, येषां नाम न केवलं भारतवर्षे अपितु समस्ते जगति प्रसिद्धम् अस्ति । अस्माकं कर्तव्यमस्ति यद् वयं भारतवर्षस्य सदा उन्नतिं रक्षां च कुर्याम । वयं केन पालिता: पोषिता: भवाम: ?

भारतवर्ष: अस्माकं जन्मभूमि: अस्ति । भारतदेश: संसारे प्रसिद्ध: अस्ति । अस्यैव अन्नेन, जलेन वायुना च वयं पालिता: पोषिता: च भवाम: । इयं जन्मभूमि: भारतभूमि: अस्माकं मातास्ति । अस्या: महिमा वर्णयितुं न शक्यते । इयं सा भारतभूमि: अस्ति, यत्र बहव: महर्षय: देशभक्ता: महाराजाश्च अभवन् । ये स्वबुद्धिबलेन स्वबाहुबलेन च विश्वस्य विजयम् अकुर्वन् । यदा सर्वस्मिन् जगति अविद्याया: प्रसार: आसीत्, तदा अत्र ऋषय: वेदानां गानम् कुर्वन्ति स्म । ते विदेशान् गत्वा ज्ञानस्य प्रसारम् अकुर्वन् । अत्रैव श्रीरामचन्द्र:, श्रीकृष्ण:, गौतमबुद्ध:, दयानन्द: अन्ये च महापुरुषा: अभवन्, येषां नाम न केवलं भारतवर्षे अपितु समस्ते जगति प्रसिद्धम् अस्ति । अस्माकं कर्तव्यमस्ति यद् वयं भारतवर्षस्य सदा उन्नतिं रक्षां च कुर्याम । अस्माकं किं कर्तव्यमस्ति ?

भारतवर्ष: अस्माकं जन्मभूमि: अस्ति । भारतदेश: संसारे प्रसिद्ध: अस्ति । अस्यैव अन्नेन, जलेन वायुना च वयं पालिता: पोषिता: च भवाम: । इयं जन्मभूमि: भारतभूमि: अस्माकं मातास्ति । अस्या: महिमा वर्णयितुं न शक्यते । इयं सा भारतभूमि: अस्ति, यत्र बहव: महर्षय: देशभक्ता: महाराजाश्च अभवन् । ये स्वबुद्धिबलेन स्वबाहुबलेन च विश्वस्य विजयम् अकुर्वन् । यदा सर्वस्मिन् जगति अविद्याया: प्रसार: आसीत्, तदा अत्र ऋषय: वेदानां गानम् कुर्वन्ति स्म । ते विदेशान् गत्वा ज्ञानस्य प्रसारम् अकुर्वन् । अत्रैव श्रीरामचन्द्र:, श्रीकृष्ण:, गौतमबुद्ध:, दयानन्द: अन्ये च महापुरुषा: अभवन्, येषां नाम न केवलं भारतवर्षे अपितु समस्ते जगति प्रसिद्धम् अस्ति । अस्माकं कर्तव्यमस्ति यद् वयं भारतवर्षस्य सदा उन्नतिं रक्षां च कुर्याम । अस्य अनुच्छेदस्य कृते उपयुक्तं शीर्षकं संस्कृतेन लिखत ।

भारतवर्ष: अस्माकं जन्मभूमि: अस्ति । भारतदेश: संसारे प्रसिद्ध: अस्ति । अस्यैव अन्नेन, जलेन वायुना च वयं पालिता: पोषिता: च भवाम: । इयं जन्मभूमि: भारतभूमि: अस्माकं मातास्ति । अस्या: महिमा वर्णयितुं न शक्यते । इयं सा भारतभूमि: अस्ति, यत्र बहव: महर्षय: देशभक्ता: महाराजाश्च अभवन् । ये स्वबुद्धिबलेन स्वबाहुबलेन च विश्वस्य विजयम् अकुर्वन् । यदा सर्वस्मिन् जगति अविद्याया: प्रसार: आसीत्, तदा अत्र ऋषय: वेदानां गानम् कुर्वन्ति स्म । ते विदेशान् गत्वा ज्ञानस्य प्रसारम् अकुर्वन् । अत्रैव श्रीरामचन्द्र:, श्रीकृष्ण:, गौतमबुद्ध:, दयानन्द: अन्ये च महापुरुषा: अभवन्, येषां नाम न केवलं भारतवर्षे अपितु समस्ते जगति प्रसिद्धम् अस्ति । अस्माकं कर्तव्यमस्ति यद् वयं भारतवर्षस्य सदा उन्नतिं रक्षां च कुर्याम । 'देशभक्ता:' अस्य पदस्य विशेष्यपदं गद्यांशे किं प्रयुक्तम् ?

• (A) बहव:
• (B) महर्षय: ✓
• (C) महाराजा:
• (D) अभवन्

Answer (the board’s key): (B)

भारतवर्ष: अस्माकं जन्मभूमि: अस्ति । भारतदेश: संसारे प्रसिद्ध: अस्ति । अस्यैव अन्नेन, जलेन वायुना च वयं पालिता: पोषिता: च भवाम: । इयं जन्मभूमि: भारतभूमि: अस्माकं मातास्ति । अस्या: महिमा वर्णयितुं न शक्यते । इयं सा भारतभूमि: अस्ति, यत्र बहव: महर्षय: देशभक्ता: महाराजाश्च अभवन् । ये स्वबुद्धिबलेन स्वबाहुबलेन च विश्वस्य विजयम् अकुर्वन् । यदा सर्वस्मिन् जगति अविद्याया: प्रसार: आसीत्, तदा अत्र ऋषय: वेदानां गानम् कुर्वन्ति स्म । ते विदेशान् गत्वा ज्ञानस्य प्रसारम् अकुर्वन् । अत्रैव श्रीरामचन्द्र:, श्रीकृष्ण:, गौतमबुद्ध:, दयानन्द: अन्ये च महापुरुषा: अभवन्, येषां नाम न केवलं भारतवर्षे अपितु समस्ते जगति प्रसिद्धम् अस्ति । अस्माकं कर्तव्यमस्ति यद् वयं भारतवर्षस्य सदा उन्नतिं रक्षां च कुर्याम । 'भवाम:' क्रियाया: कर्तृपदं किम् ?

• (A) ते
• (B) वयम ✓
• (C) यूयम्
• (D) अहम्

Answer (the board’s key): (B)

भारतवर्ष: अस्माकं जन्मभूमि: अस्ति । भारतदेश: संसारे प्रसिद्ध: अस्ति । अस्यैव अन्नेन, जलेन वायुना च वयं पालिता: पोषिता: च भवाम: । इयं जन्मभूमि: भारतभूमि: अस्माकं मातास्ति । अस्या: महिमा वर्णयितुं न शक्यते । इयं सा भारतभूमि: अस्ति, यत्र बहव: महर्षय: देशभक्ता: महाराजाश्च अभवन् । ये स्वबुद्धिबलेन स्वबाहुबलेन च विश्वस्य विजयम् अकुर्वन् । यदा सर्वस्मिन् जगति अविद्याया: प्रसार: आसीत्, तदा अत्र ऋषय: वेदानां गानम् कुर्वन्ति स्म । ते विदेशान् गत्वा ज्ञानस्य प्रसारम् अकुर्वन् । अत्रैव श्रीरामचन्द्र:, श्रीकृष्ण:, गौतमबुद्ध:, दयानन्द: अन्ये च महापुरुषा: अभवन्, येषां नाम न केवलं भारतवर्षे अपितु समस्ते जगति प्रसिद्धम् अस्ति । अस्माकं कर्तव्यमस्ति यद् वयं भारतवर्षस्य सदा उन्नतिं रक्षां च कुर्याम । गद्यांशे 'संसारे' अस्य समानार्थकपदं किं प्रयुक्तम् ?

• (A) जगति ✓
• (B) भूमौ
• (C) भारते
• (D) समस्ते

Answer (the board’s key): (A)

भारतवर्ष: अस्माकं जन्मभूमि: अस्ति । भारतदेश: संसारे प्रसिद्ध: अस्ति । अस्यैव अन्नेन, जलेन वायुना च वयं पालिता: पोषिता: च भवाम: । इयं जन्मभूमि: भारतभूमि: अस्माकं मातास्ति । अस्या: महिमा वर्णयितुं न शक्यते । इयं सा भारतभूमि: अस्ति, यत्र बहव: महर्षय: देशभक्ता: महाराजाश्च अभवन् । ये स्वबुद्धिबलेन स्वबाहुबलेन च विश्वस्य विजयम् अकुर्वन् । यदा सर्वस्मिन् जगति अविद्याया: प्रसार: आसीत्, तदा अत्र ऋषय: वेदानां गानम् कुर्वन्ति स्म । ते विदेशान् गत्वा ज्ञानस्य प्रसारम् अकुर्वन् । अत्रैव श्रीरामचन्द्र:, श्रीकृष्ण:, गौतमबुद्ध:, दयानन्द: अन्ये च महापुरुषा: अभवन्, येषां नाम न केवलं भारतवर्षे अपितु समस्ते जगति प्रसिद्धम् अस्ति । अस्माकं कर्तव्यमस्ति यद् वयं भारतवर्षस्य सदा उन्नतिं रक्षां च कुर्याम । 'आगत्य' इत्यस्य विपर्यय: क: ?

• (A) यदा
• (B) ज्ञानस्य
• (C) अस्य
• (D) गत्वा ✓

Answer (the board’s key): (D)

राम: कुशलवौ आसनार्धम् उपवेशयति ।

• (A) कुश: च लवौ च
• (B) कुश: च लव: च ✓
• (C) कुशौ च लवौ च
• (D) कुशौ च लव: च

Answer (the board’s key): (B)

वृक्षस्य उपरि वानर: आरोहति ।

• (A) वृक्षे उपरि
• (B) वृक्षस्योपरि
• (C) वृक्षोपरि ✓
• (D) वृक्षौपरि

Answer (the board’s key): (C)

अहमेव स्थितप्रज्ञ: इव स्थित्वा सर्वेषां रक्षाया: उपायान् चिन्तयिष्यामि ।

• (A) स्थिता प्रज्ञा यस्य स: । ✓
• (B) स्थिता प्रज्ञा यस्या: सा
• (C) स्थित: प्रज्ञ: यस्या सा
• (D) स्थिता: प्रज्ञा: यस्मै तत्

Answer (the board’s key): (A)

समयम् अनतिक्रम्य सर्वेषां महत्त्वं विद्यते ।

• (A) उपसमयम्
• (B) अनुसमयम्
• (C) प्रतिसमयम्
• (D) यथासमयम् ✓

Answer (the board’s key): (D)

अभियुक्त: च अतीव कृशकाय: आसीत् ।

• (A) कृश: च काय: च
• (B) कृशं च कार्यं च
• (C) कृश: काय: यस्य स: ✓
• (D) कार्यं च कृशं च

Answer (the board’s key): (C)

कश्चन निर्धनो जनः भूरि परिश्रम्य किञ्चित् वित्तम् उपार्जितवान् ।

• (A) उप + अर्ज् + क्तवतु ✓
• (B) उप + अर्ज् + क्त
• (C) उप + अर्ज् + तव्यत्
• (D) उप + अर्ज् + अनीयर्

Answer (the board’s key): (A)

अवक्र + तल् यथा चित्ते तथा वाचि भवेद्यदि ।

• (A) अवक्रत्वम्
• (B) अवक्रता ✓
• (C) अवक्रतला
• (D) अवक्रतल्

Answer (the board’s key): (B)

किं कुपिता एवं भणति ?

• (A) कुप् + ता
• (B) कुपित + ता
• (C) कुपित + टाप् ✓
• (D) कुपित + तल्

Answer (the board’s key): (C)

पुत्रद्वयोपेता बुद्धि + मतुप् पितृगृहं प्रति चलिता ।

• (A) बुद्धिमान्
• (B) बुद्धिमन्तः
• (C) बुद्धिमत्यः
• (D) बुद्धिमती ✓

Answer (the board’s key): (D)

तपोवनवासिनो देवी इति नाम्ना आह्वयन्ति ।

• (A) देव + ङीप् ✓
• (B) देवी + ङीप्
• (C) देव + ई
• (D) देव + टाप्

Answer (the board’s key): (A)

राधिका - आराध्ये ! त्वं कुत्र गच्छसि ? आराध्या - राधिके ! मया तु हट्टम्________ ।

• (A) गच्छ्यते
• (B) गम्यते ✓
• (C) गच्छामि
• (D) गम्यन्ते

Answer (the board’s key): (B)

राधिका - ________ हट्टं किमर्थं गम्यते ? आराध्या - अहं पुस्तकं क्रेतुं तत्र गच्छामि ।

• (A) त्वम्
• (B) त्वया ✓
• (C) अहम्
• (D) मया

Answer (the board’s key): (B)

राधिका - एवं वा । मह्यमपि पुस्तक-पठनं रोचते । आराध्या - तव प्रियं पुस्तकं किम्________ ?

• (A) अस्ति ✓
• (B) भूयते
• (C) स्तः
• (D) सन्ति

Answer (the board’s key): (A)

राधिका - मम प्रियं पुस्तकं हितोपदेशः अस्ति । आराध्या - अस्तु । अधुना ________ चलामि ।

• (A) मया
• (B) आवाभ्याम्
• (C) आवाम्
• (D) अहम् ✓

Answer (the board’s key): (D)

एका सिंह: सुखेन विश्राम्यते ।

• (A) एकम्
• (B) एक: ✓
• (C) एकेन
• (D) एका:

Answer (the board’s key): (B)

त्वम् पाठं पठति ।

• (A) पठसि ✓
• (B) पठामि
• (C) पठथ:
• (D) पठथ

Answer (the board’s key): (A)

ह्य: मम मातुल: युद्धक्षेत्रात् प्रत्यागमिष्यति ।

• (A) प्रत्यागमिष्यसि
• (B) प्रत्यागच्छति
• (C) प्रत्यागच्छत् ✓
• (D) प्रत्यागच्छन्

Answer (the board’s key): (C)

कीदृश: तव मैत्री ?

• (A) कीदृशम्
• (B) कीदृश्य:
• (C) कीदृशी ✓
• (D) कथम्

Answer (the board’s key): (C)

यदि एवं तर्हि मां निजगले बद्ध्वा सत्वरम् चल ।

• (A) शीघ्रम् ✓
• (B) सत्यम्
• (C) वनम्
• (D) अनृतम्

Answer (the board’s key): (A)

वायुमण्डलं भृशम् दूषितमस्ति ।

• (A) न्यूनम्
• (B) अत्यधिकम् ✓
• (C) सर्वम्
• (D) अन्तिकम्

Answer (the board’s key): (B)

दुर्बल: वृष: जवेन गन्तुम् अशक्त: चासीत् ।

• (A) समर्थ:
• (B) सबल:
• (C) असमर्थ: ✓
• (D) शक्य:

Answer (the board’s key): (C)

गावश्च गोभि: तुरगा: तुरङ्गै: ।

• (A) खरा:
• (B) गजा:
• (C) सिंहा:
• (D) अश्वा: ✓

Answer (the board’s key): (D)

भवती आशिमा । भवती पुस्तकालयात् एकं संस्कृतपुस्तकं 'सुभाषितम्' स्वीकृत्य पठितवती । तस्य पुस्तकस्य छायाप्रतिं स्वभ्रातुः सकाशं प्रेषयति । अधोलिखितं पत्रं मञ्जूषाप्रदत्तपदैः पूरयित्वा पुनः लिखतु ।

अधः प्रदत्तं चित्रं दृष्ट्वा मञ्जूषायां प्रदत्तशब्दानां सहायतया पञ्च वाक्यानि संस्कृतेन लिखत। अथवा निम्नलिखितं विषयम् अधिकृत्य मञ्जूषा-प्रदत्तशब्दानां साहाय्येन न्यूनातिन्यूनं पञ्चभिः संस्कृतवाक्यैः एकम् अनुच्छेदं लिखत - 'वृक्षाः अस्माकं मित्राणि'

अधोलिखितानि वाक्यानि संस्कृतभाषया अनूद्य लिखत - (केवलं वाक्यपञ्चकम्)

अधोलिखितवाक्येषु रेखाङ्कितपदेषु सन्धिं सन्धिच्छेदं वा कुरुत - (केवलं प्रश्नचतुष्टयम्)

कालबोधकशब्दै: अधोलिखित-दिनचर्यां पूरयत – (केवलं प्रश्नचतुष्टयम्)

मञ्जूषायां प्रदत्तै: उचितै: अव्ययपदै: अधोलिखितवाक्येषु रिक्तस्थानानि पूरयत – (केवलं प्रश्नत्रयम्)

अधोलिखितं गद्यांशं पठित्वा प्रदत्तप्रश्नानाम् उत्तराणि संस्कृतेन लिखत –

अधोलिखितं पद्यांशं पठित्वा प्रदत्तप्रश्नान् संस्कृतेन उत्तरत –

अधोलिखितं नाट्यांशं पठित्वा प्रदत्तप्रश्नानाम् उत्तराणि संस्कृतेन लिखत - (i) एकपदेन उत्तरत - (केवलं प्रश्नद्वयम्) (क) 'आज्ञापयतु भवान' इति कः वदति ? (ख) तपोवनवासिनः युवयोः जननीं केन नाम्ना आह्वयन्ति ? (ग) 'तस्याः द्वे नामनी' इति कः कथयति ? (ii) पूर्णवाक्येन उत्तरत - (केवलं प्रश्नद्वयम्) (क) रामः केन आविष्टः अनयोः मातरं नामतो वेदितुम् इच्छति ? (ख) कः अस्मान् त्वरयति ? (ग) 'वधूः' इति नाम्ना सीतां कः आह्वयति ? (iii) निर्देशानुसारम् उत्तरत - (केवलं प्रश्नद्वयम्) (क) 'अहं पुनः पृच्छामि' अत्र 'पृच्छामि' क्रियायाः कर्तृपदं किम् ? (ख) 'ज्ञातुम्' इति पदस्य समानार्थकं पदं किम् ? (ग) 'अतिदीर्घः प्रवासः' अनयोः विशेषणपदं किम् ?

अधोलिखित-रेखाङ्कितपदानि आधृत्य प्रश्ननिर्माणं कुरुत - (केवलं प्रश्नचतुष्टयम्) (i) बकः छलेन मीनान् भक्षयति । (ii) मन्त्री सभायाम् अपि अकातरः भवेत् । (iii) निर्मलम् जलं नास्ति । (iv) बुद्धिमती आत्मपुत्रौ चपेटया प्रहरन्ती जगाद । (v) सः कृच्छ्रेण भारं वहति ।

मञ्जूषायाः सहायतया अधोलिखितश्लोकस्य अन्वयं पूरयित्वा पुनः लिखत - विचित्र खलु संसारे नास्ति किञ्चित् निरर्थकम् । अश्वश्चेद् धावने वीरः भारस्य वहने खरः ।। अन्वयः - (i) ______ संसारे खलु किञ्चित् (ii) ______ न अस्ति । (iii) ______ चेद् धावने वीरः (तर्हि) भारस्य (iv) ______ खरः (वीरः) भवति । अथवा अधोलिखितश्लोकस्य भावार्थे रिक्तस्थानानि मञ्जूषायाः साहाय्येन पूरयित्वा पुनः लिखत - त्यक्त्वा धर्मप्रदां वाचं परुषाम् योऽभ्युदीरयेत् । परित्यज्य फलं पक्वं भुङ्क्तेऽपक्व्वं विमूढधीः ।। भावार्थः - यः जनः धर्मप्रदां (i) ______ वदति, सः न केवलं स्वस्य जीवनम् अपितु अन्येषामपि जीवनं रसमयं करोति । किन्तु (ii) ______ उक्त्वा यः सर्वत्र कटुतां (iii) ______ । एतादृशः जनः मूर्खः भवति । कठोरवचनानां प्रयोगः तु (iv) ______ कटुफलस्य भक्षणस्य सदृशम् एव भवति ।

अधोलिखितनि वाक्यानि घटनाक्रमानुसारं संयोज्य पुनः लिखत - (i) तत्र राजसिंहः नाम राजपुत्रः वसति स्म । (ii) सा व्याघ्रामागच्छन्तं दृष्ट्वा धाष्र्यात् पुत्रौ चपेटया प्रहृत्य जगाद । (iii) अस्ति देउलाख्यो ग्रामः । (iv) पश्चाद् अन्यो द्वितीयः कश्चिद् लक्ष्यते । (v) मार्गे गहनकाने सा एकं व्याघ्रं ददर्श । (vi) अयमेकस्तावद् विभज्य भुज्यताम् । (vii) कथमेकशो व्याघ्रभक्षणाय कलहं कुरुथः ? (viii) तस्य भार्या बुद्धिमती पुत्रद्वयोपेता पितृगृहं प्रति चलिता ।