Chapter 3: शिशुलालनम्

Important questions — the ones the board asked most (2)

1. Q1Long answer5 marksAsked: 2026

   अधोलिखितं नाट्यांशं पठित्वा प्रदत्तप्रश्नानाम् उत्तराणि संस्कृतेन लिखत - (i) एकपदेन उत्तरत - (केवलं प्रश्नद्वयम्) (क) 'आज्ञापयतु भवान' इति कः वदति ? (ख) तपोवनवासिनः युवयोः जननीं केन नाम्ना आह्वयन्ति ? (ग) 'तस्याः द्वे नामनी' इति कः कथयति ? (ii) पूर्णवाक्येन उत्तरत - (केवलं प्रश्नद्वयम्) (क) रामः केन आविष्टः अनयोः मातरं नामतो वेदितुम् इच्छति ? (ख) कः अस्मान् त्वरयति ? (ग) 'वधूः' इति नाम्ना सीतां कः आह्वयति ? (iii) निर्देशानुसारम् उत्तरत - (केवलं प्रश्नद्वयम्) (क) 'अहं पुनः पृच्छामि' अत्र 'पृच्छामि' क्रियायाः कर्तृपदं किम् ? (ख) 'ज्ञातुम्' इति पदस्य समानार्थकं पदं किम् ? (ग) 'अतिदीर्घः प्रवासः' अनयोः विशेषणपदं किम् ?

   

   Medha Ma’am

   AskMedha’s AI teacher

   Watch it on the board · 65 s

   Model answer · drama dialogue comprehension, Shishulalnam

   1. 1.विदूषकः। देवी। लवः।2 marks
   2. 2.रामः कुतूहलेन आविष्टः अनयोः मातरं नामतो वेदितुम् इच्छति। उपाध्यायदूतः अस्मान् त्वरयति। भगवान् वाल्मीकिः सीतां 'वधूः' नाम्ना आह्वयति।2 marks
   3. 3.'अहं पुनः पृच्छामि' अत्र 'पृच्छामि' क्रियायाः कर्तृपदं 'अहम्' अस्ति। 'ज्ञातुम्' इत्यस्य समानार्थकं पदं 'वेदितुम्' अस्ति। 'अतिदीर्घः प्रवासः' अत्र विशेषणपदं 'अतिदीर्घः' अस्ति।1 mark

   • प्रथम खण्डे 'एकपदेन' उत्तरं देते समय केवल एकं पदं लिखें, जैसे 'विदूषकः', 'देवी' अथवा 'लवः'।
   • द्वितीय खण्डे पूर्णवाक्येन उत्तरं लिखते समय 'कुतूहलेन', 'त्वरयति', 'वधूः' पदानि अवश्यं समाविष्ट करें।
   • तृतीय खण्डे व्याकरणात्मक उत्तरे 'कर्तृपदम्', 'समानार्थकम्', 'विशेषणपदम्' इति शब्दानां प्रयोगं करें।

   Marks split from a structure derived from past papers (checked twice); not CBSE’s official scheme

2. Q2Case-based5 marksAsked: 2024

   अधोलिखितं नाट्यांशं पठित्वा प्रदत्तप्रश्नानाम् उत्तराणि संस्कृतेन लिखत : राम: — अहो ! उदात्तरम्य: समुदाचार: । किं नामधेयो भवतोर्गुरु: ? लव: — ननु भगवान् वाल्मीकि: । राम: — केन सम्बन्धेन ? लव: — उपनयनोपदेशेन । राम: — अहमत्रभवत: जनकं नामतो वेदितुमिच्छामि । लव: — न हि जानाम्यस्य नामधेयम् । न कश्चिदस्मिन् तपोवने तस्य नाम व्यवहरति । राम: — अहो माहात्म्यम् । कुश: — जानाम्यहं तस्य नामधेयम् । राम: — कथ्यताम् । कुश: — निरनुक्रोशो नाम । राम: — वयस्य, अपूर्वं खलु नामधेयम् । विदूषक: — (विचिन्त्य) एवं तावत् पृच्छामि । निरनुक्रोश इति क एवं भणति ? कुश: — अम्बा । (i) एकपदेन उत्तरत : (केवलं प्रश्नद्वयम्) (क) लवस्य गुरो: नाम किम् ? (ख) लवकुशयो: गुरो: नाम क: पृच्छति ? (ग) लवस्य पितु: नाम क: जानाति ? (ii) पूर्णवाक्येन उत्तरत : (केवलं प्रश्नद्वयम्) (क) वाल्मीकि: केन सम्बन्धेन लवकुशयो: गुरु: अस्ति ? (ख) कुश: स्वपितु: नाम किम् ज्ञापयति ? (ग) क: लवकुशयो: जनकस्य नाम वेदितुम् इच्छति ? (iii) निर्देशानुसारम् उत्तरत : (केवलं प्रश्नद्वयम्) (क) ‘वाल्मीकि:’ इति पदस्य विशेषणपदं किम् ? (ख) ‘जानामि’ इति पदस्य कर्तृपदं किम् ? (ग) ‘माता’ इति पदस्य पर्यायपदं किं प्रयुक्तम् ?

   

   Medha Ma’am

   AskMedha’s AI teacher

   Watch it on the board · 95 s

   Model answer · drama passage comprehension, Shishulalanam

   1. 1.(क) वाल्मीकिः। (ख) रामः। (ग) कुशः।1 mark
   2. 2.वाल्मीकिः उपनयनोपदेशेन सम्बन्धेन लवकुशयोः गुरुः अस्ति।1 mark
   3. 3.कुशः स्वपितुः नाम निरनुक्रोशः इति ज्ञापयति।1 mark
   4. 4.राम: लवकुशयोः जनकस्य नाम वेदितुम् इच्छति।1 mark
   5. 5.(क) 'वाल्मीकिः' इति पदस्य विशेषणपदम् भगवान् इति। (ख) 'जानामि' इति पदस्य कर्तृपदम् अहम् इति। (ग) 'माता' इति पदस्य पर्यायपदं अम्बा इति प्रयुक्तम्।1 mark

   • एकपदेन उत्तरे केवलं एक पदं लिखें - जैसे 'वाल्मीकिः', 'रामः', 'कुशः'।
   • पूर्णवाक्येन उत्तरे मूल वाक्य के शब्द 'उपनयनोपदेशेन', 'निरनुक्रोशः', 'राम:' तथा 'जनक:' अवश्य लिखें।
   • निर्देशानुसार उत्तरों में केवल पूछा गया पद लिखें - 'भगवान्', 'अहम्', 'अम्बा'।

   Marks split from a structure derived from past papers (checked twice); not CBSE’s official scheme

Questions parents and students ask

How many marks does "शिशुलालनम्" carry in CBSE Class 10 Sanskrit?

In the CBSE papers of 2023–2026, this chapter carried about 3 marks and about 1 questions a year; by marks it ranks 15 in Sanskrit.

Which are the most important (VVI) questions of "शिशुलालनम्"?

The 2 questions above are from the board’s real papers, each with the years it was asked; the most-asked come first with their full model answers. All 2 written questions of this chapter, with answers, are in the AskMedha app.

Do the answers follow the board’s marking scheme?

Yes. CBSE publishes its marking schemes; every model answer here is written point by point to the marks the board’s own scheme gives, and checked by a second, independent model.