Chapter 1: पत्रलेखनम्

Important questions — the ones the board asked most (4)

1. Q1Very short answer5 marksAsked: 2026

   भवती आशिमा । भवती पुस्तकालयात् एकं संस्कृतपुस्तकं 'सुभाषितम्' स्वीकृत्य पठितवती । तस्य पुस्तकस्य छायाप्रतिं स्वभ्रातुः सकाशं प्रेषयति । अधोलिखितं पत्रं मञ्जूषाप्रदत्तपदैः पूरयित्वा पुनः लिखतु ।

   

   Medha Ma’am

   Ask Medha’s AI teacher

   Watch it on the board · 85 s

   Model answer · informal letter, book photocopy

   परीक्षाभवनम् दिनाङ्कः ........ प्रिय (i) भ्रातः, सस्नेहं नमस्ते। अत्र कुशलं (ii) तत्रास्तु। अहं भवन्तं किञ्चित् सूचयितुम् (iii) इच्छामि। अहं पुस्तकालयात् एकं संस्कृतपुस्तकं (iv) 'सुभाषितम्' स्वीकृत्य पठितवती। अस्मिन् पुस्तके अनेकानि (v) जीवनमूल्यानि सरलया भाषया वर्णितानि सन्ति। अतः अहं तस्य (vi) पुस्तकस्य छायाप्रतिं (vii) भवतः सकाशं प्रेषयामि। भवान् अपि एतत् पुस्तकं पठतु। एतेन भवतः ज्ञानं (viii) वर्धताम्। मातरं पितरं च (ix) प्रति मम प्रणामाः। भवतः (x) भगिनी आशिमा

   • केवल रिक्त शब्द न लिखें, पूरा पत्र भरे हुए शब्दों के साथ दोबारा लिखें।
   • हर रिक्त स्थान पर उसकी संख्या (i), (ii) आदि लिखकर मञ्जूषा का शब्द उसी रूप में लिखें।
   • संबोधन में 'भ्रातः' और समापन में 'भगिनी' लिखना न भूलें।

   Marks split as in the board’s published marking scheme

2. Q2Short answer5 marksAsked: 2025

   भवत: नाम ध्रुव: । भवान् उत्तरप्रदेशस्य एकस्मिन् छात्रावासे वसति । भवत: माता अरुणा भवन्तं अनुशासनस्य महत्त्वं ज्ञापयितुं पत्रं लिखति । ध्रुवं प्रति लिखितं पत्रं पूरयित्वा पुन: लिखत । 12, गगनविहार:, दिल्लीत: प्रिय ध्रुव ! (i) ________ । अत्र (ii) ________ तत्रास्तु । (iii) ________ मन्ये तव अध्ययनं सम्यक् चलति यत: त्वम् अनुशासित: छात्र: असि । पुत्र ! जीवनस्य प्रत्येकं क्षेत्रे अनुशासनस्य (iv) ________ आवश्यकता भवति । अनुशासनं हि नाम कर्तव्यपालनम् । सर्वेषां कृते (v) ________ आवश्यकम् । मानवजीवने कर्त्तव्य-अकर्त्तव्यबोध: अनुशासनेन एव भवति । परं च अद्यत्वे छात्रेषु अनुशासनस्य भाव: न दृश्यते । ते (vi) ________ अनुशासनं न पालयन्ति । गुरून् मातापितृन् च (vii) ________ । त्वं कदापि एवं न कुरु यत: अनुशासनं विना जीवने (viii) ________ न प्राप्यते । त्वं स्व-स्वास्थ्यं प्रति अपि (ix) ________ भव । समयेन भोजनं कुरु, विश्रामम् अपि आवश्यकम् । शेषं सर्वं कुशलम् । भवत: माता (x) ________ मञ्जूषा महती, सावधान:, तिरस्कुर्वन्ति, अनुशासनम्, अहम्, चिरंजीव, अरुणा, साफल्यम्, विद्यालयस्य, कुशलम् ।

   

   Medha Ma’am

   Ask Medha’s AI teacher

   Watch it on the board · 75 s

   Model answer · informal letter, discipline

   1. 1.(i) चिरंजीव (ii) कुशलम् (iii) अहम् (iv) महती (v) अनुशासनम् (vi) विद्यालयस्य (vii) तिरस्कुर्वन्ति (viii) साफल्यम् (ix) सावधानी (x) अरुणा5 marks

   • हर रिक्त स्थान की संख्या (i) से (x) तक क्रम से लिखकर उसके आगे मञ्जूषा का शब्द ठीक उसी रूप में लिखें, जैसे 'सावधानी' विसर्ग के साथ।
   • पत्र का स्वरूप देखकर शब्द चुनें: सम्बोधन के बाद आशीर्वाद 'चिरंजीव' आता है और अन्त में माता का नाम 'अरुणा' आता है।
   • भरा हुआ शब्द वाक्य से मेल खाना चाहिए, जैसे स्त्रीलिङ्ग 'आवश्यकता' के साथ 'महती' और 'ते' के साथ बहुवचन क्रिया 'तिरस्कुर्वन्ति'।

   Marks split as in the board’s published marking scheme

3. Q3Very short answer5 marksAsked: 2024

   भवान् सौरवः । स्वमित्रं शाश्वतं प्रति स्वयात्रावृत्तान्तविषये लिखितं पत्रं मञ्जूषायाः पदैः पूरयित्वा पुनः लिखतु । 10×½=5 प्रयागराजतः दिनाङ्कः ______ प्रिय मित्र (i) ______ ! सस्नेहं (ii) ______ अत्र सर्व कुशलं तत्रास्तु । गतमासे अहं (iii) ______ शिमलां गतवान् । तत्र पर्वतानां (iv) ______ दृष्ट्वा मम मनः अतीव (v) ______ जातम् । तत्र (vi) ______ पर्यावरणं वर्तते । शिमला (vii) ______ राजधानी अस्ति । अतः तत्र सर्वत्र विकासः दृश्यते । देशात् विदेशेभ्यः च पर्यटकाः भ्रमणाय (viii) ______ आगच्छन्ति । अहमपि शिमलाभ्रमणं कृत्वा आत्मानं (ix) ______ मन्ये । भवान् अपि समयं प्राप्य एकवारं शिमलां गच्छेत् । भवदीयं प्रियं मित्रम् (x) ______ । मञ्जूषा सौरवः, शिमलाम्, भ्रमणाय, प्रसन्नम्, धन्यम्, सौन्दर्यम्, शुद्धम्, हिमाचलप्रदेशस्य, नमोनमः, शाश्वत !

   

   Medha Ma’am

   Ask Medha’s AI teacher

   Watch it on the board · 90 s

   Model answer · informal letter, travel account

   1. 1.(i) शाश्वत – 'प्रिय मित्र शाश्वत !'0.5 marks
   2. 2.(ii) नमोनमः – 'सस्नेहं नमोनमः।'0.5 marks
   3. 3.(iii) भ्रमणाय – 'गतमासे अहं भ्रमणाय शिमलां गतवान्।'0.5 marks
   4. 4.(iv) सौन्दर्यम् – 'तत्र पर्वतानां सौन्दर्यं दृष्ट्वा'0.5 marks
   5. 5.(v) प्रसन्नम् – 'मम मनः अतीव प्रसन्नं जातम्।'0.5 marks
   6. 6.(vi) शुद्धम् – 'तत्र शुद्धं पर्यावरणं वर्तते।'0.5 marks
   7. 7.(vii) हिमाचलप्रदेशस्य – 'शिमला हिमाचलप्रदेशस्य राजधानी अस्ति।'0.5 marks
   8. 8.(viii) शिमलाम् – 'पर्यटकाः भ्रमणाय शिमलाम् आगच्छन्ति।'0.5 marks
   9. 9.(ix) धन्यम् – 'आत्मानं धन्यं मन्ये।'0.5 marks
   10. 10.(x) सौरवः – 'भवदीयं प्रियं मित्रम् सौरवः।'0.5 marks

   Marks split from a structure derived from past papers (checked twice); not CBSE’s official scheme

4. Q4Short answer5 marksAsked: 2023

   भवती प्रभा अस्ति । स्वमातरं प्रति स्वस्वास्थ्यविषये लिखितं इदं पत्रं मञ्जूषायाः सहायतया पुनः सम्पूर्णं लिखतु ।

   How the model answer begins

   1. दसों रिक्त स्थान सही शब्दों से भरे गए हैं: छात्रावासतः, मातृचरणाः, प्रणामाः, पत्रम्, स्वस्था, उत्तिष्ठामि, भ्रमणम्, भोजनम्, चिन्ताम्, पुत्री। हर शब्द लिंग, वचन और विभक्ति में वाक्य से मेल खाता है, इसलिए हर भाग पर 1/2…

   The full answer from Medha Ma’am →

Questions parents and students ask

How many marks does "पत्रलेखनम्" carry in CBSE Class 10 Sanskrit?

In the CBSE papers of 2023–2026, this chapter carried about 5 marks and about 1 questions a year; by marks it ranks 4 in Sanskrit.

Which are the most important (VVI) questions of "पत्रलेखनम्"?

The 4 questions above are from the board’s real papers, each with the years it was asked; the most-asked come first with their full model answers. All 4 written questions of this chapter, with answers, are in the Ask Medha app.

Do the answers follow the board’s marking scheme?

Yes. CBSE publishes its marking schemes; every model answer here is written point by point to the marks the board’s own scheme gives, and checked by a second, independent model.