Chapter 4: जननी तुल्यवत्सला

Important questions — the ones the board asked most (1)

1. Q1Case-based5 marksAsked: 2025

   अधोलिखितं नाट्यांशं पठित्वा प्रदत्तप्रश्नानाम् उत्तराणि संस्कृतेन लिखत – सुरभि: – भो वासव ! पुत्रस्य दैन्यं दृष्ट्वा अहं रोदिमि । स: दीन इति जानन्नपि कृषक: तं बहुधा पीडयति । स: कृच्छ्रेण भारमुद्वहति । इतरमिव धुरं वोढुं स: न शक्नोति । एतत् भवान् पश्यति न ?’’ इति प्रत्यवोचत् । ‘‘भद्रे ! नूनम् । सहस्राधिकेषु पुत्रेषु सत्स्वपि तव अस्मिन्नेव एतादृशं वात्सल्यं कथम् ?’’ इति इन्द्रेण पृष्टा सुरभि: प्रत्यवोचत् – ‘‘बहून्यपत्यानि मे सन्तीति सत्यम् तथाप्यहमेतस्मिन् पुत्रे विशिष्य आत्मवेदनामनुभवामि । यतो हि अयमन्येभ्यो दुर्बल: । सर्वेष्वपत्येषु जननी तुल्यवत्सला एव । तथापि दुर्बले सुते मातु: अभ्यधिका कृपा सहैव’’ इति । सुरभिवचनं श्रुत्वा भृशं विस्मितस्याखण्डलस्यापि हृदयमद्रवत् । स च तामेवमसान्त्वयत् – ‘‘गच्छ वत्से ! सर्वं भद्रं जायेत ।’’ (i) एकपदेन उत्तरत – (केवलं प्रश्नद्वयम्) (क) कस्य दैन्यं दृष्ट्वा सा रोदिति ? (ख) सर्वेष्वपत्येषु का तुल्यवत्सला ? (ग) स: केन भारमुद्वहति ? (ii) पूर्णवाक्येन उत्तरत – (केवलं प्रश्नद्वयम्) (क) कस्मिन् मातु: अभ्यधिका कृपा सहैव ? (ख) सुरभिवचनं श्रुत्वा किम् अभवत् ? (ग) आखण्डल: किं कथयित्वा सुरभिम् असान्त्वयत् ? (iii) भाषिककार्यम् – (केवलं प्रश्नद्वयम्) (क) ‘सुते’ इति पदस्य विशेषणपदं किम् ? (ख) ‘पीडयति’ इति क्रियापदस्य कर्तृपदं किम् ? (ग) ‘आकर्ण्य’ इति पदस्य पर्यायपदं किं प्रयुक्तम् ?

   

   Medha Ma’am

   AskMedha’s AI teacher

   Watch it on the board · 115 s

   Model answer · Case-based passage, Jननी तुल्यवत्सला

   1. 1.(i) (क) पुत्रस्य।0.5 marks
   2. 2.(i) (ख) जननी। (अथवा (ग) कृच्छ्रेण।)0.5 marks
   3. 3.(ii) (क) दुर्बले सुते मातुः अभ्यधिका कृपा भवति।1 mark
   4. 4.(ii) (ख) सुरभिवचनं श्रुत्वा भृशं विस्मितस्य आखण्डलस्य अपि हृदयम् अद्रवत्। (अथवा (ग) 'गच्छ वत्से! सर्वं भद्रं जायेत' इति कथयित्वा आखण्डलः सुरभिम् असान्त्वयत्।)1 mark
   5. 5.(iii) (क) 'सुते' इति पदस्य विशेषणपदम् — 'दुर्बले'।1 mark
   6. 6.(iii) (ख) 'पीडयति' इति क्रियापदस्य कर्तृपदम् — 'कृषकः'। (अथवा (ग) 'आकर्ण्य' इति पदस्य पर्यायपदम् — 'श्रुत्वा'।)1 mark

   Marks split as in the board’s published marking scheme

Objective questions with the board’s key (4)

1. 1. CBSE 2025

   अश्वश्चेद् धावने वीर: भारस्य वहने खर: ।

   • (A) गज:
   • (B) सिंह:
   • (C) गर्दभ: ✓
   • (D) व्याघ्र:

   Answer: (C)

2. 2. CBSE 2025

   सर्वेषु अपत्येषु जननी तुल्यवत्सला ।

   • (A) सन्ततिषु ✓
   • (B) पुत्रीषु
   • (C) शिष्येषु
   • (D) जनेषु

   Answer: (A)

3. 3. CBSE 2025

   वायस: वसन्तस्य गुणं न जानाति ।

   • (A) पिक:
   • (B) काक: ✓
   • (C) मयूर:
   • (D) शुक:

   Answer: (B)

4. 4. CBSE 2025

   अनृतं वदसि चेत् काक: दशेत् ।

   • (A) उच्चै:
   • (B) शनै:
   • (C) सत्यम्
   • (D) असत्यम् ✓

   Answer: (D)

Questions parents and students ask

How many marks does "जननी तुल्यवत्सला" carry in CBSE Class 10 Sanskrit?

In the CBSE papers of 2023–2026, this chapter carried about 2 marks and about 1 questions a year; by marks it ranks 18 in Sanskrit.

Which are the most important (VVI) questions of "जननी तुल्यवत्सला"?

The 1 questions above are from the board’s real papers, each with the years it was asked; the most-asked come first with their full model answers. All 1 written questions of this chapter, with answers, are in the AskMedha app.

Do the answers follow the board’s marking scheme?

Yes. CBSE publishes its marking schemes; every model answer here is written point by point to the marks the board’s own scheme gives, and checked by a second, independent model.