Chapter 6: सौहार्दं प्रकृतेः शोभा

Important questions — the ones the board asked most (2)

1. Q1Case-based5 marksAsked: 2023

   अधोलिखितं नाट्यांशं पठित्वा प्रदत्तप्रश्नानाम् उत्तराणि संस्कृतेन लिखत । (एतस्मिन्नेव काले व्याघ्रचित्रकौ अपि नदीजलं पातुमागताौ एतं विवादं शृणुत: वदत: च) व्याघ्रचित्रकौ - अरे किं वनराजपदाय सुपात्रं चीयते ? एतदर्थं तु आवामेव योग्यौ ! यस्य कस्यापि चयनं कुर्वन्तु सर्वसम्मतया । सिंह: - तूष्णीं भव भो: ! युवामपि मत्सदृशौ भक्षकौ न तु रक्षकौ ! एते वन्यजीवा: भक्षकं रक्षकपद्योग्यं न मन्यन्ते अतएव विचारविमर्श: प्रचलति । बक: - सर्वथा सम्यगुक्तम् सिंहमहोदयेन । वस्तुत: एव सिंहेन बहुकालपर्यन्तं शासनं कृतम् परमधुना तु कोऽपि पक्षी एव राजेति निश्चेतव्यम् अत्र तु संशीतलेशस्यापि अवकाश: एव नास्ति । सर्वे पक्षिण: - आम् आम् - कश्चित् खग: एव वनराज: भविष्यति इति । (i) एकपदेन उत्तरत - (केवलं प्रश्नद्वयम्) (क) कौ नदीजलं पातुमागताौ ? (ख) 'तूष्णीं भव' इति क: कथयति ? (ग) किमर्थं सुपात्रं चीयते ? (ii) पूर्णवाक्येन उत्तरत - (केवलं प्रश्नद्वयम्) (क) तत्र किमर्थं विचारविमर्श: प्रचलति ? (ख) अधुना किं निश्चेतव्यम् ? (ग) सर्वे पक्षिण: किं कथयन्ति ? (iii) भाषिककार्यम् - (क) 'एतस्मिन्नेव काले व्याघ्रचित्रकौ अपि नदीजलं पातुम् आगतौ' वाक्ये किं कर्तृपदं प्रयुक्तम् ? (ख) 'पक्षिण:' इति विशेष्यपदस्य विशेषणपदं किम् ? (ग) 'कलहम्' इति पदस्य किं पर्यायपदं गद्यांशे प्रयुक्तम् ?

   

   Medha Ma’am

   Ask Medha’s AI teacher

   Watch it on the board · 120 s

   Model answer · Sauhardam Prakriteh Shobha passage

   1. 1.(i) (क) व्याघ्रचित्रकौ। (अथवा (ग) वनराजपदाय।)0.5 marks
   2. 2.(i) (ख) सिंहः। (अथवा (ग) वनराजपदाय।)0.5 marks
   3. 3.(ii) (क) एते वन्यजीवाः भक्षकं रक्षकपदयोग्यं न मन्यन्ते, अतएव तत्र विचारविमर्शः प्रचलति। (अथवा (ग) सर्वे पक्षिणः कथयन्ति यत् कश्चित् खगः एव वनराजः भविष्यति।)1 mark
   4. 4.(ii) (ख) अधुना तु कोऽपि पक्षी एव राजा इति निश्चेतव्यम्। (अथवा (ग) सर्वे पक्षिणः कथयन्ति यत् कश्चित् खगः एव वनराजः भविष्यति।)1 mark
   5. 5.(iii) (क) अस्मिन् वाक्ये कर्तृपदम् — 'व्याघ्रचित्रकौ'। (अथवा (ग) 'कलहम्' इति पदस्य पर्यायपदम् — 'विवादम्'।)1 mark
   6. 6.(iii) (ख) 'पक्षिणः' इति विशेष्यपदस्य विशेषणपदम् — 'सर्वे'। (अथवा (ग) 'कलहम्' इति पदस्य पर्यायपदम् — 'विवादम्'।)1 mark

   Marks split as in the board’s published marking scheme

2. Q2Short answer4 marksAsked: 2025

   अधोलिखितानि वाक्यानि घटनाक्रमानुसारं संयोज्य पुन: लिखत - (i) एक: सिंह: विश्राम्यते स्म । (ii) तत: प्रकृतिमाता प्रविशति । (iii) वानरा: तं तुदन्ति स्म । (iv) अधुना पशु: राजा न भवेत् अपितु कोऽपि पक्षी एव राजेति निश्चितव्यम् । (v) सर्वे प्राणिन: सिंहस्य दशां दृष्ट्वा हसन्ति । (vi) सर्वेषां प्राणिनामेव यथासमयं महत्त्वं विद्यते । (vii) सर्वे प्राणिन: परस्परं विवादं कुर्वन्ति आत्मानं योग्यं च कथयन्ति । अन्ते निर्णयं कुर्वन्ति यत् - (viii) मिलित्वा एव मोदध्वं जीवनं च रसमयं कुरुध्वम् ।

   

   Medha Ma’am

   Ask Medha’s AI teacher

   Watch it on the board · 70 s

   Model answer · Sequencing events, सौहार्दं प्रकृतेः शोभा

   1. 1.(i) एकः सिंहः विश्राम्यते स्म।0.5 marks
   2. 2.(iii) वानराः तं तुदन्ति स्म।0.5 marks
   3. 3.(v) सर्वे प्राणिनः सिंहस्य दशां दृष्ट्वा हसन्ति।0.5 marks
   4. 4.(vii) सर्वे प्राणिनः परस्परं विवादं कुर्वन्ति आत्मानं योग्यं च कथयन्ति। अन्ते निर्णयं कुर्वन्ति यत् –0.5 marks
   5. 5.(iv) अधुना पशुः राजा न भवेत् अपितु कोऽपि पक्षी एव राजेति निश्चितव्यम्।0.5 marks
   6. 6.(ii) ततः प्रकृतिमाता प्रविशति।0.5 marks
   7. 7.(vi) सर्वेषां प्राणिनामेव यथासमयं महत्त्वं विद्यते।0.5 marks
   8. 8.(viii) मिलित्वा एव मोदध्वं जीवनं च रसमयं कुरुध्वम्।0.5 marks

   Marks split as in the board’s published marking scheme

Questions parents and students ask

How many marks does "सौहार्दं प्रकृतेः शोभा" carry in CBSE Class 10 Sanskrit?

In the CBSE papers of 2023–2026, this chapter carried about 2 marks and about 1 questions a year; by marks it ranks 17 in Sanskrit.

Which are the most important (VVI) questions of "सौहार्दं प्रकृतेः शोभा"?

The 2 questions above are from the board’s real papers, each with the years it was asked; the most-asked come first with their full model answers. All 2 written questions of this chapter, with answers, are in the Ask Medha app.

Do the answers follow the board’s marking scheme?

Yes. CBSE publishes its marking schemes; every model answer here is written point by point to the marks the board’s own scheme gives, and checked by a second, independent model.